اپيدمي جهاني ايدز و ويروس آن، با توجه به مقياس و تأثير ويرانگري که
دارد يک مورد اضطراري جهاني و يکي از وحشتناک ترين چالشها را در برابر زندگي و حيثيت انسان و همچنين در برابر برخورداري مؤثر ازحقوق بشر تشکيل مي دهد، که رشد اجتماعي و اقتصادي را در سراسر جهان تضعيف مي کند و بر تمامي سطوح جامعه ملي، اجتماعي، خانوادگي و فردي تاثير مي گذارد. همانگونه که اطلاع داريم از زمان شناسايي بيماري ايدز، بيش از 22 ميليون نفر بعلت اين بيماري جان خود را از دست داده اند و انتظار ميرود تا سال 2010 اين تعداد به دو برابر افزايش يابد.
مردم بيش از بيست سال است که درباره "اچ. آي. وي." و "ايدز" هشدار داده مي شوند. ايدز تا به حال جان ميليون ها انسان را گرفته است و در سرتاسر جهان هر ساله ميليون ها انسان به ويروس "اچ. آي. وي." آلوده مي شوند. تاکنون هيچ راهي براي درمان قطعي آن پيدا نشده است. اطلاعات ما در اين باره چقدر به واقعيت نزديک است؟
اول دسامبر/ دهم آذر ماه، روز جهاني مبارزه با ايدز نامگذاري شده است و اين روز در سراسر جهان گرامي داشته ميشود. اهميت اين روز در اين است که به عموم مردم يادآور مي شويم که HIV از بين نرفته است و هنوز کارهاي زيادي است که بايد انجام شود.
در اين روز از پيشرفتهايي که در زمينه مقابله عليه اپيدمي اين بيماري صورت گرفته تقدير ميشود و چالشهاي باقي مانده مورد توجه قرار ميگيرند. در روز جهاني ايدز 2005 با موضوع «ايدز را متوقف کنيد، به عهد خود پايبند باشيم» بر روي تعهداتي متمرکز ميشود که بر اساس آنها ايدز بايد در تمام سطوح از جمله فردي، اجتماعي، سازماني و دولتي متوقف شود.
در اين روز از تلاشهاي برنامه حمايت جهاني مبارزه با ايدز براي اجراي بيانيه تعهد سازمان ملل در زمينه ايدز و تعهدات خط مشي پس از آن در اين حوزه حمايت و پشتيباني ميشود.
در اين حال، کوفي عنان دبير کل سازمان ملل متحد با انتشار اعلاميه از سرعت افزايش بيماري ايدز در جهان ابراز نگراني کرده است. در اين پيام آمده است که در کشور هايي که داراي بيشترين آمار مبتلايان به ايدز هستند طول عمر به سرعت کاهش مي يابد.
نماينده صندوق کودکان ملل متحد، يک عامل عمده مشترک که سبب انتشار گسترده ويروس در سراسر جهان مي شود را وجود اقشار آسيب پذير جوامع، مانند معتادان تزريقي مواد مخدر و کساني دانست که با هدف درآمد، خون خود را مي فروشند.
نمايندگان سازمان جهاني بهداشت (who)، صندوق جمعيت سازمان ملل متحد (unfpa) و يونيسف نيز بر اين موضوع تأکيد داشتند که بايد يک استراتژي جديد براي مراقبت و جلوگيري از بيماري ايدز در جهان ايجاد شود.
و اما ويروس ايدز چيست؟
ويروس ايدز همان ويروس نقص ايمني اکتسابي انسان است که بيماري ايدز را به وجود ميآورد. ويروس ايدز عضو گروهي از ويروسها به نام رترويروسها است که سلولهاي انسان را آلوده ميکند و انرژي و مواد غذايي اين سلولها را صرف رشد و توليدمثل خود ميکند.
بيماري ايدز چيست؟
بيماري ايدز يا سندرم نقص ايمني اکتسابي بيماري است که سبب اختلال سيستم ايمني بدن ميشود به صورتي که بدن قادر به مبارزه با برخي عفونتها نميباشد. اين عفونتها عبارتند از: عفونتهايي که عفونتهاي فرصت طلب نام دارند و ساير بيماريهايي که در شرايط ضعف سيستم ايمني عمل ميکنند.
وقتي فردي با ويروس ايدز آلوده ميشود و ويروس وارد بدن او ميگردد، ابتدا ويروس در سلولهاي سفيد خون او زندگي و تکثير پيدا ميکند. اين سلولهاي سفيد سلولهاي ايمني هستند که بطور طبيعي ما را در مقابل بيماريها محافظت ميکنند. شاه علامت آلودگي با ويروس ايدز بصورت از بين رفتن پيشرونده گروه خاصي از سلولهاي ايمني به نام سلولهاي T کمکي يا سلولهاي CD4 ميباشد. ويروس در حين رشد خود در بدن سبب از بين رفتن اين سلول وسلولهاي ديگر ميشود. انهدام اين سلولها سيستم ايمني را تضعيف ميکند در نتيجه باعث مستعد شدن شخص به عفونتها و بيماريهاي فرصت طلب مختلف ميشود از عفونت ريه گرفته تا سرطان.
مرکز کنترل و پيشگيري بيماريهاي ايالات متحد (CDC) فردي را مبتلا به بيماري ايدز ميداند که تست ويروس ايدز (تستHIV) وي مثبت بوده ويک يا هر دو شرط زير را داشته باشد:
1. مبتلا به حداقل يک نوع عفونت يا بيماري وابسته به ايدز شده باشد.
2. تعداد سلولهاي کمکي از 200 عدد در ميليمتر مکعب خون بيشتر نباشد (به اين معيار تعداد سلولهاي T ميگويند). در يک شخص سالم تعداد سلولهاي T بين 450 تا 1200 عدد است.
فاصله زماني ورود ويروس تا بروز علايم بيماري چقدر است؟
در برخي افراد علايم ايدز که همانا کاهش تعداد سلولهاي T و عفونتهاي فرصت طلب ميباشد خيلي زود بعد از اولين آلودگي با ويروس اتفاق ميافتد. اما اغلب افراد به مدت 12-10 سال و تعداد کمي حتي مدتهاي طولاني تري بدون علامت باقي ميمانند. همانند بيشتر بيماريهاي ديگر رسيدگيهاي بموقع پزشکي ميتواند عمر شخص را طولاني تر سازد.
تعداد افراد آلوده به ويروس يا مبتلا به بيماري ايدز چقدر است؟
مجمع برنامه ريزي براي ويروس/بيماري ايدز سازمان ملل متحد تعداد مبتلايان به ويروس/بيماري ايدز را در دنيا در حال حاضر حدود 1/36 ميليون نفر تخمين زده است. اغلب اين افراد نميدانند که حامل ويروس ايدز هستند وممکن است که سبب انتقال ويروس به افراد ديگر بشوند.
از زمان شروع همه گيري ايدز در دنيا حدود 22 ميليون نفر بر اثر ايدز درگذشته اند. ايدز در دنيا چهارمين علت اصلي مرگ بالغين را تشکيل ميدهد و بعد از مالاريا و سل کشنده ترين بيماري عفوني بالغين است. در اثر همه گيري ايدز در دنيا تابحال بيش از 13 ميليون کودک يتيم شده اند.
چگونه ويروس ايدز منتقل ميشود؟
فرد آلوده به ويروس ايدز ويروس را در مايعات خاص بدنش از جمله خون، شير و ... حمل ميکند. انتقال ويروس فقط در صورتي ميسر است که اين چنين مايعات آلوده به ويروس ايدز وارد جريان خون فرد ديگري بشوند.
معمولاً انتقال ويروس ايدز از يکي از اين راهها اتفاق ميافتد: تماس جنسي بدون پيشگيري با فرد آلوده به ايدز.
استفاده از سوزن يا سرنگ مشترک با يک فرد آلوده به ويروس ايدز: بررسيهاي آزمايشگاهي نشان داده است که ويروس ايدز در يک سرنگ آلوده ميتواند حتي بيشتر از يک ماه زنده بماند، ومعتادان تزريقي به منظور پيشگيري از ايدز هرگز نبايد سرنگ، آب و وسايل تهيه مواد مخدر را بطور اشتراکي مصرف نمايند يا اينکه بيشتر از يک بار مصرف کنند. اين شامل سوزنها و سرنگهايي ميشود که براي تزريق مواد مخدر و حتي داروهايي مثل استروئيدها به کار ميرود. ساير انواع سوزن و سرنگ مثل آنهايي که براي سوراخ کردن گوش و خالکوبي يا تاتو کردن به کار ميرود نيز ميتواند سبب انتقال ايدز شود.
انتقال ويروس از مادر به فرزند در حين بارداري، زايمان، يا شيردهي: هر زني که باردار است يا قصد بارداري دارد و به هر دليل مشکوک است که احتمال آلودگي با ويروس براي وي وجود دارد لازم است قبل از بارداري آزمايش و مشاوره مربوط به ايدز را دريافت کند.
اگر آزمايش ايدز خانم بارداري مثبت باشد بايد داروهاي لازم براي پيشگيري از انتقال ايدز به فرزندش را دريافت کرده و از شير دادن وي خودداري نمايد.
ويروس ايدز از چه راههايي منتقل نميشود؟
انتقال ويروس ايدز از يک فرد به فرد ديگر به آساني ويروسهاي ديگر نميباشد. اين ويروس از راه هوا يا غذا منتقل نميشود (به عنوان مثال از طريق عطسه يا سرفه کردن). هيچ موردي از انتقال ايدز از طريق تماسهاي عادي روزانه يک فرد آلوده با همخانه اي ها، همکاران، خويشاوندان، يا دوستانش که از ظروف و توالت مشترک استفاده ميکنند ديده نشده است. ايدز همچنين از طريق در آغوش گرفتن و بوسيدن منتقل نميشود. انتقال ايدز از طريق تزريق خون در صورتي که آن قبلا از نظر آلودگي با ويروس کنترل شده باشد اتفاق نميافتد. همچنين اهدا خون در يک مرکز معتبر باعث آلوده شدن با ويروس ايدز نميشود. ويروس ايدز در عرق، استفراغ، مدفوع و ادرار وجود دارد ولي تاکنون مواردي از انتقال توسط آنها گزارش نشده است. (بجز دو مورد که انتقال ويروس از طريق تماس مدفوع با پوست بريده شده اتفاق افتاده است.) مگس، پشه و حشرات ديگر ويروس را منتقل نميکنند.